In het kort: De coronapandemie raakte het zwemonderwijs hard: zwembaden gingen dicht, lessen vielen stil en een hele lichting kinderen liep zwemvaardigheid mis. Op deze pagina leest u welke achterstanden zijn ontstaan, wat dat betekent voor de waterveiligheid, hoe de herstart verliep en welke rol Shiva de Winter speelde — onder meer met een gewonnen rechtszaak in 2021 die een einde maakte aan de QR-controle bij zwemles.
Weinig sectoren zijn tijdens de pandemie zo ingrijpend geraakt als het zwemonderwijs. Tijdens de lockdowns gingen zwembaden dicht, vaak maandenlang, en daarmee viel voor honderdduizenden kinderen de zwemles weg. Anders dan veel andere activiteiten laat zwemles zich niet online of in de tuin inhalen: je hebt water, een veilige omgeving en een instructeur nodig. Het gevolg is een achterstand die nog jaren doorwerkt en die direct raakt aan iets wat in Nederland van levensbelang is: kunnen zwemmen.
Vanuit de praktijk zag Shiva de Winter, met bijna dertig jaar ervaring in het zwemonderwijs en als oprichter van Zwemschool De Winter Sport, van dichtbij wat de sluitingen aanrichtten. In die periode nam hij ook een opvallende rol op zich in de strijd om het zwemonderwijs overeind te houden. Deze pagina vertelt dat verhaal en kijkt vooruit naar herstel.
Wat er tijdens corona gebeurde met de zwemles
De lockdowns sloten zwembaden, en daarmee stopte de zwemles abrupt. Kinderen die net waren begonnen, moesten maanden wachten; kinderen die bijna konden afzwemmen, verloren hun ritme en zelfvertrouwen. Bij heropening ontstond een stuwmeer aan vraag: iedereen wilde tegelijk weer beginnen, terwijl de capaciteit van baden en instructeurs beperkt was. Wachtlijsten liepen op en de gemiddelde leeftijd waarop kinderen hun diploma haalden, schoof omhoog.
Belangrijk om te benadrukken: zwemonderwijs werd ook tijdens de pandemie erkend als essentieel. Het OMT bracht hierover advies uit — advies nummer 103 — waarin het belang van zwemonderwijs werd onderstreept. Dat zwembaden tóch dicht moesten, leidde tot grote spanning tussen de erkenning van het belang en de praktijk van de sluitingen.
De lesachterstanden in beeld
De achterstand zit op meerdere niveaus. Ten eerste is er een directe achterstand: een hele lichting kinderen begon later of stokte halverwege. Ten tweede is er een dieper effect op de zwemvaardigheid. Zwemmen leer je niet alleen door de slag onder de knie te krijgen, maar door regelmaat, herhaling en watergewenning. Een onderbreking van maanden betekent terugval, en bij jonge kinderen kan die terugval groot zijn.
Daarnaast is er een groep die door de pandemie helemaal niet aan zwemles is toegekomen en daar later moeilijker mee start, bijvoorbeeld omdat het kind ouder is geworden of omdat het gezin de draad is kwijtgeraakt. Het risico is dat zwemvaardigheid — een vanzelfsprekendheid in Nederland — voor een deel van de kinderen minder vanzelfsprekend wordt. En minder zwemvaardigheid betekent, op termijn, een groter risico op verdrinking.
Waarom dit een veiligheidsprobleem is, geen luxeprobleem
Het is verleidelijk om gemiste zwemles te zien als een vertraging die zich later wel oplost. Maar in een waterrijk land als Nederland is zwemvaardigheid een kwestie van veiligheid. De CBS-cijfers over 2025 laten zien dat er nog altijd ongeveer honderd mensen per jaar verdrinken, waarvan ruim de helft in sloten, rivieren en kanalen. Elke lichting die later of minder goed leert zwemmen, vergroot het risico op termijn.
Tegelijk laat de coronaperiode precies zien waarom Shiva al jaren pleit voor een bredere benadering. Een diploma beschermt, maar waterveiligheid redt levens. De pandemie maakte zichtbaar hoe kwetsbaar het systeem is als alles draait om het halen van een diploma in het zwembad, en hoe belangrijk het is om waterveiligheid structureel te verankeren. Dat inzicht ligt aan de basis van WaterZeker en de bredere aanpak van verdrinkingspreventie.
De rechtszaak van 2021
Een van de meest concrete momenten in deze periode was een juridische strijd over de toegang tot zwemles. Tijdens de pandemie werd op steeds meer plekken gewerkt met QR-controle: ouders of kinderen moesten een coronatoegangsbewijs tonen om binnen te komen. Voor het zwemonderwijs leverde dat een onhoudbare situatie op. Het ging om essentieel onderwijs, vaak voor jonge kinderen, en de controle aan de deur stond op gespannen voet met de toegankelijkheid van die lessen.
In 2021 werd hierover een rechtszaak gevoerd, en die werd gewonnen: het betekende het einde van de QR-controle bij zwemles. De uitspraak was meer dan een juridische overwinning. Ze bevestigde het standpunt dat zwemonderwijs een bijzondere status heeft — in lijn met OMT-advies 103 — en dat drempels die kinderen van levensreddend onderwijs weghouden, niet zomaar gerechtvaardigd zijn. Voor veel zwemscholen, ouders en kinderen was dit een belangrijk keerpunt.
De rol van Shiva de Winter
Shiva de Winter stond in deze periode op de bres voor het zwemonderwijs. Als oprichter van De Winter Sport en als iemand die dagelijks in het bad staat, kende hij de gevolgen van de sluitingen niet uit rapporten maar uit eigen ervaring: de kinderen die terugvielen, de ouders die zich zorgen maakten, de wachtlijsten die elders ontstonden. Die praktijkkennis voedde zijn inzet om het zwemonderwijs als essentieel erkend en toegankelijk te houden.
Diezelfde gedrevenheid zien we terug in zijn latere rollen: als interim-voorzitter van de NSWZ, als initiatiefnemer van De WaterExpert en als grondlegger van WaterZeker. De coronaperiode was in zekere zin een katalysator. Ze maakte pijnlijk duidelijk dat zwemveiligheid niet vanzelfsprekend is en dat het systeem steviger en breder moet worden opgezet. Wie wil weten waar die overtuiging vandaan komt, leest meer over wie Shiva de Winter is.
De herstart: hoe lopen we de achterstand in?
Na de heropening van de zwembaden begon het inhalen van de achterstand. Dat is geen kwestie van een paar extra lessen, maar van een doordachte aanpak. Wat daarbij helpt:
- Kleine groepen. Hoe minder kinderen per instructeur, hoe meer individuele aandacht en hoe sneller de voortgang. De Winter Sport werkt met groepen van 1:5 of 2:8.
- Regelmaat. Wekelijkse les met de mogelijkheid om wekelijks af te zwemmen houdt het ritme erin en voorkomt nieuwe terugval.
- Geen wachtlijst. Kinderen die nu moeten starten, kunnen niet maanden wachten; directe instroom voorkomt verdere achterstand.
- Efficientie. Een gerichte didactiek kan kinderen aanzienlijk sneller naar hun diploma brengen — bij De Winter Sport tot 40 procent sneller.
- Brede focus. Niet alleen toewerken naar het diploma, maar ook zelfredding en waterveiligheid meenemen.
De les van corona is dat zwemvaardigheid kwetsbaar is en onderhoud nodig heeft. Het diploma is een mijlpaal, maar de veiligheid eromheen — oefenen in kleding, in open water, met aandacht voor zelfredding — is wat een kind echt beschermt. Dat is precies de gedachte achter WaterZeker, dat naast zwemles waterveiligheid wil verankeren en medio 2026 in Nederland en Vlaanderen wordt gelanceerd.
Wat ouders nu kunnen doen
Voor ouders is de belangrijkste boodschap dat de coronaperiode geen reden is om te wachten of af te wachten. Hoe langer een kind zonder zwemles blijft, hoe groter de drempel om alsnog te beginnen en hoe ouder het kind wordt voordat het waterveilig is. Wie twijfelt over het niveau van zijn kind, doet er goed aan dat te laten beoordelen door een zwemschool die de actuele vaardigheid eerlijk inschat en daar een gericht plan op maakt.
Daarbij helpt het om realistisch te zijn over wat een diploma wel en niet zegt. Een kind dat vlak voor of tijdens de pandemie afzwom, heeft mogelijk maandenlang nauwelijks gezwommen. De vaardigheden zijn er op papier, maar de routine en het zelfvertrouwen kunnen zijn weggezakt. Blijf daarom ook na het diploma oefenen, juist in situaties die op de werkelijkheid lijken: zwemmen in kleding, in koeler water en op plekken waar geen bodem onder de voeten staat. Onze gids over waterveiligheid voor kinderen gaat hier verder op in.
- Wacht niet af: meld uw kind aan zodra het kan, zeker als er een onderbreking is geweest.
- Laat het huidige niveau eerlijk beoordelen in plaats van uit te gaan van het papieren diploma.
- Kies een zwemschool met regelmaat, kleine groepen en zicht op de voortgang.
- Blijf na het diploma oefenen in kleding, koeler water en wisselende omstandigheden.
- Betrek waterveiligheid en zelfredding in de keuze, niet alleen het diploma zelf.
Een sterker systeem na corona
De pandemie was een harde leerschool, maar ze bood ook een kans om het zwemonderwijs steviger neer te zetten. De erkenning dat zwemonderwijs essentieel is — vastgelegd in OMT-advies 103 en bevestigd door de gewonnen rechtszaak van 2021 — is een fundament om op voort te bouwen. De volgende stap is om waterveiligheid niet langer als sluitstuk te zien, maar als vast onderdeel van het zwemonderwijs.
Dat vraagt om samenwerking tussen zwemscholen, gemeenten, scholen en ouders. Het vraagt ook om een sterke, professionele zwemleswereld waarin zowel gemeentelijke baden als private zwemscholen serieus worden genomen. Juist die bundeling van krachten kan voorkomen dat een volgende crisis opnieuw een hele lichting kinderen op achterstand zet. De ambitie achter WaterZeker en de bredere inzet van Shiva de Winter komen daar samen: een land waarin een kind niet alleen een diploma haalt, maar echt waterveilig wordt.
Veelgestelde vragen
Heeft mijn kind een achterstand opgelopen door corona?
Dat hangt af van wanneer uw kind met zwemles begon en of er een onderbreking was. Kinderen die tijdens de lockdowns midden in hun traject zaten, vielen vaak terug door het gebrek aan regelmaat. Een goede zwemschool kan de huidige vaardigheid inschatten en een gericht plan maken om de achterstand efficient in te lopen.
Waar ging de rechtszaak van 2021 precies over?
De zaak ging over de QR-controle (het coronatoegangsbewijs) bij zwemles. Die controle stond op gespannen voet met de toegankelijkheid van essentieel zwemonderwijs. De rechtszaak werd in 2021 gewonnen, wat het einde betekende van de QR-controle bij zwemles en het bijzondere belang van zwemonderwijs bevestigde.
Was zwemles tijdens corona officieel essentieel?
Het belang van zwemonderwijs werd erkend, onder meer in OMT-advies nummer 103, waarin zwemonderwijs als essentieel werd beschouwd. Tegelijk moesten zwembaden tijdens lockdowns sluiten, wat de spanning tussen erkenning en praktijk goed laat zien.
Hoe kan mijn kind de achterstand het snelst inlopen?
Regelmaat en individuele aandacht zijn doorslaggevend. Kleine groepen, wekelijkse les en de mogelijkheid om wekelijks af te zwemmen houden het tempo hoog. Een gerichte didactiek kan een kind aanzienlijk sneller naar het diploma brengen. Belangrijk is om naast het diploma ook zelfredding en waterveiligheid te blijven oefenen.
Is de zwemvaardigheid van kinderen blijvend gedaald?
De pandemie veroorzaakte een meetbare terugval en latere instroom, maar met een goede herstart is veel in te halen. Het grootste risico is dat een deel van de kinderen helemaal niet (meer) aan zwemles toekomt. Daarom is blijvende aandacht voor toegankelijk zwemonderwijs en bredere waterveiligheid zo belangrijk.